Ευλογημένοι ας είναι όσοι διάλεξαν την ανταρσία

Στο τελευταίο μυθιστόρημα που έβγαλε ο Ζοζέ Σαραμάγκου πριν μας αποχαιρετήσει, με τίτλο Κάιν (2009, η όμορφη -όπως πάντα- μετάφραση της Αθηνάς Ψυλλιά μόλις κυκλοφόρησε από τον Καστανιώτη), ο συγγραφέας επιστρέφει στη Βίβλο και την ανακατώνει με διαβολεμένο κέφι, για να πει, με τον δικό του τρόπο, την ιστορία του πρώτου φονιά, που μάλλον δεν είναι ο Κάιν αλλά ο Θεός ο ίδιος.

Ελάχιστα πράγματα μένουν όρθια στις λιγότερες από εκατόν πενήντα σελίδες του βιβλίου, με τον Κάιν (και φυσικά, τον αναγνώστη) να μεταφέρεται, χωρίς αναπνοή, από το ένα μέρος στο άλλο, από τον ένα χρόνο στον άλλο, από τη θυσία του Αβραάμ στα Σόδομα και τα Γόμορρα κι αποκεί στην Κιβωτό του Νώε. Το βιβλίο βρίθει αναχρονισμών, τυπικών εξάλλου στον Σαραμάγκου, και ο συγγραφέας έχει πλήρη συνείδησή τους, τις διασκεδάζει μάλιστα (όπως φαίνεται, εξάλλου, να διασκεδάζει τη συγγραφή του βιβλίου). Λιγότερο από το να αποδώσει χαρακτήρες ή να υποταχτεί σε μια λογική αφηγηματική σειρά, να αποζητήσει τη συνοχή, τον ενδιαφέρει να παρουσιάσει έναν τυραννικό, παράλογο Θεό, έναν Θεό που τιμωρεί αθώους και ένοχους χωρίς διακρίσεις, έναν Θεό που με τα λόγια του Κάιν δεν αξίζει τον κόπο να υπάρχει, και τη βιβλική αφήγηση σχεδόν ως φαρσοκωμωδία πνιγμένη στο αίμα.

Το βιβλίο, γεμάτο απολαυστικό χιούμορ, μοιάζει να έχει γραφτεί με βιασύνη, σχεδόν την ίδια με την οποία περνάει η αφήγηση από το ένα επεισόδιο στο άλλο· η βιασύνη του υπερήλικα συγγραφέα που ξέρει ότι ο θάνατος είναι κοντά, μπορεί να πει κανείς, όμως το σπινθηροβόλο πνεύμα του Σαραμάγκου είναι παντού μέσα στις σελίδες του, και φυσικά στη διαμάχη του Κάιν με τον Θεό μπορούμε να δούμε τον ίδιο τον συγγραφέα ως Κάιν – κάτι που δίνει στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου ένα πολύ διαφορετικό χρώμα, τώρα που ο Σαραμάγκου έχει πεθάνει. Δεν είναι το καλύτερο έργο του, είναι όμως μια χιουμοριστική σύνοψη μιας συνεπούς στάσης απέναντι στη θρησκεία – μια διαθήκη αθεΐας, εξαιρετικά ευχάριστη στο διάβασμα.

Στο απόσπασμα που ακολουθεί, Θεός και Κάιν μιλούν αμέσως μετά τον φόνο του Άβελ:

Θέλησα να σε δοκιμάσω, Και ποιος είσαι εσύ για να δοκιμάζεις αυτό που δημιούργησες, Είμαι ο υπέρτατος άρχων όλων των πραγμάτων, Και όλων των όντων, θα πεις, όχι όμως δικός μου και της ελευθερίας μου, Ελευθερία για να σκοτώνεις, Όπως εσύ ήσουν ελεύθερος να επιτρέψεις να σκοτώσω τον άβελ ενώ ήταν στο χέρι σου να το αποτρέψεις, αρκεί για μια στιγμή να είχες εγκαταλείψει το ματαιόδοξο αλάθητο που μοιράζεσαι με όλους τους άλλους θεούς, αρκεί για μια στιγμή να ήσουν πραγματικά ευσπλαχνικός, να δεχόσουν την προσφορά μου με ταπεινότητα, απλώς και μόνο γιατί δεν έπρεπε να τολμήσεις να την αρνηθείς, οι θεοί, κι εσύ όπως όλοι οι άλλοι, έχετε υποχρεώσεις απέναντι σ’ εκείνους που λέτε πως δημιουργήσατε, Ο λόγος αυτός είναι αντάρτικος, Πιθανόν να είναι, σε διαβεβαιώ όμως πως, αν ήμουν θεός, κάθε μέρα θα έλεγα Ευλογημένοι ας είναι όσοι διάλεξαν την ανταρσία γιατί σε αυτούς ανήκει η βασιλεία της γης, Ιεροσυλία, Μπορεί, πάντως μεγαλύτερη από τη δική σου δεν είναι, που επέτρεψες να πεθάνει ο άβελ, Εσύ τον σκότωσες, Ναι, είναι αλήθεια, εγώ ήμουν το εκτελεστικό όργανο, αλλά η καταδίκη υπαγορεύτηκε από σένα, Το αίμα που βρίσκεται εδώ δεν το έχυσα εγώ, ο κάιν μπορούσε να επιλέξει ανάμεσα στο κακό και στο καλό, αφού επέλεξε το κακό θα το πληρώσει, Όσο κλέφτης είναι αυτός που μπαίνει στο αμπέλι άλλο τόσο είναι κι αυτός που φυλάει τσίλιες, είπε ο κάιν, Και το αίμα αυτό απαιτεί εκδίκηση, επέμεινε ο θεός, Αφού είναι έτσι, θα εκδικηθείς ταυτόχρονα έναν πραγματικό θάνατο κι έναν που δεν έχει ακόμα γίνει, Εξηγήσου, Δεν θα σ’ αρέσει αυτό που θ’ ακούσεις, Μη σε νοιάζει εσένα, μίλα, Είναι απλό, σκότωσα τον άβελ, γιατί δεν μπορούσα να σκοτώσω εσένα, στην πρόθεση είσαι νεκρός.

*Πρώτη δημοσίευση στο Acid Art.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s