Διαβάζω

O Γιώργος Ξενάριος για το REWIND (Διαβάζω, τεύχος 503, Ιανουάριος 2010, στήλη Χωρίς Προϋπηρεσία):

Η νεότατη (γ. το 1983) Μαρία Ξυλούρη, με το Rewind της, μας προτείνει ένα μυθιστόρημα όπου διαπλέκονται στοιχεία οικογενειακής ιστορίας και ερωτικών σχέσεων, χωρίς να λείπει το αστυνομικοφανές αίνιγμα. Ωστόσο η χαρακτηριστικότερη παράμετρος του βιβλίου είναι η διαρκής, αμείλικτη ενδοσκόπηση των ηρώων, είτε μέσω ενός πρωτοπρόσωπου εσωτερικού μονολόγου είτε μέσω εξοντωτικών διαλόγων ανάμεσά τους είτε, τέλος, μέσω της ανέλιξης της δράσης του μυθιστορήματος.

Με αφορμή και αιτία τον θάνατο της μάνας του και τη συμβίωση του πατέρα του με τη μητριά του, η οποία, λόγω εγκεφαλικού, είναι ζωνταν-νεκρή, ο Πέτρος ξετυλίγει το νήμα της οικογενειακής ιστορίας –κυρίως το νήμα της σχέσης του με τον πατέρα, το φοβερό «πατρικό κέντρο». Η νεαρή συγγραφέας, κατά τρόπο εκπλήσσοντα για την ηλικία της, κατορθώνει να ψυχογραφήσει σε μεγάλο βάθος τους ήρωές της, να τους υποβάλει στη διαρκή βάσανο μιας συνεχούς προσωπικής ενδοσκόπησης. Συντιθέμενο από πολλές επιμέρους αυτό-αφηγήσεις, το Rewind καταφέρνει να τις συντήξει σε μία ενιαία αφήγηση, με πολλές χρονικές παλινδρομήσεις και αφηγηματικές αναστροφές.

Τα μεγάλα πλεονεκτήματα του Rewind αφορούν όψεις της αφηγηματικής τεχνικής της συγγραφέως. Ο ονειρικός –μεταιχμιακός ανάμεσα σε πραγματικότητα και φαντασία- τρόπος με τον οποίο διχάζονται πρόσωπα, όπως, π.χ., η Φανή· ο τρόπος με τον οποίο υπάρχει και λειτουργεί το επινοημένο, φανταστικό πρόσωπο της συγκατοίκου, τρόπος και αυτός ονειρικός και αβέβαιος· και, τέλος, οι συνεχείς εναλλαγές οπτικής γωνίας και αφηγηματικής εστίασης πείθουν ότι η συγγραφέας έχει ενστερνιστεί πλήρως τα θησαυρίσματα του μοντέρνου-μεταμοντέρνου μυθιστορήματος και τα ξεδιπλώνει με τον δικό της, εύσχημο τρόπο. (Πάντως, επειδή πολλά έχουν δει τα μάτια μου, τηρώ κάποιες επιφυλάξεις ως προς την ολοσχερή αυθεντικότητα της όλης συλλήψεως.)

Στο αντίβαρο των πλεονεκτημάτων στέκονται η σχεδόν ολοκληρωτική έλλειψη εικονοποιίας και ο κάπως επίπεδος, χωρίς εξάρσεις λόγος του Rewind (καθώς και ο ατυχής, κοινότοπος τίτλος του), μολονότι ο τελευταίος διανθίζεται συχνά-πυκνά με εύστοχες παρατηρήσεις, που η γλωσσική τους εκφορά και η φιλοσοφική τους διατύπωση πρέπει επίσης να πιστωθούν στην 26χρονη συγγραφέα.

Εν κατακλείδι: το Rewind είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μυθιστόρημα, με πραγματικό του θέμα την αγάπη, που συνοψίζει, και αυτό, μερικά από τα χαρακτηριστικά της νεότερης γραφής: απουσία υφολογικών απαιτήσεων, ένα πανταχού παρόν αγγλόγλωσσο σύμπαν –αν και εδώ εμμέσως μόνο ορατό- αλλά και δημιουργική αναχώνευση αφηγηματικών τεχνικών, που, εδώ, οδήγησαν σε ένα παραπάνω από αίσιο αποτέλεσμα.