After the quake, #2

Με καθυστέρηση, μερικά στιγμιότυπα από την παρουσίαση του βιβλίου την Τετάρτη.

Ευτυχώς, δεν είχε λιποθυμίες κι άλλα δυσάρεστα. Είχε όμως πολλούς φίλους, τρεις Τόμας Πίντσον –ο ένας εκ των οποίων έκανε μια πολύ όμορφη ανάγνωση αποσπασμάτων από το REWIND–, αρκετές μπίρες, μπόλικο γέλιο, μια ενδιαφέρουσα σύνοψη (και σχολιασμό) του REWIND από τον Κώστα Κατσουλάρη, και μια συζήτηση –κι αυτή, ελπίζω, ενδιαφέρουσα– για την αναγνωστική αυθαιρεσία, για το bookcrossing (το οποίο έκανε κάτι παραπάνω από αισθητή την παρουσία του), και φυσικά για το αγωνιώδες ερώτημα «τα φτιάχνουν τελικά ο Πέτρος και η Φανή;»:

Ο Τόμας Πίντσον είναι εδώ – όποιος κι αν είναι

Φέρεται να έχει δηλώσει ότι στη συχνότητα του μυαλού του συντονίζονται τα φρικιά όλου του κόσμου. Μπορεί να το είπε, μπορεί και όχι: τίποτα δεν είναι σίγουρο όταν μιλάμε για το πρόσωπο Τόμας Πίντσον, αφού η περιφρόνησή του για τη δημοσιότητα είναι θρυλική. Η απομόνωσή του, όμως, δεν είναι ο μοναδικός λόγος για να τον διαβάσει κάποιος.

Γιατί εκτός από το πρόσωπο, υπάρχει ο συγγραφέας.


Ένα ουρλιαχτό διασχίζει τον ουρανό. Έχει ξανασυμβεί, αλλά τώρα δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε.

Τόμας Πίντσον, Το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας (μετάφραση: Γιώργος Κυριαζής)

Ο Πίντσον αποτελεί ένα παράδοξο: ένας συγγραφέας με ισχυρότατη λογοτεχνική παρουσία (που αποτυπώνεται και στις πωλήσεις) κι ισχνή δημόσια παρουσία. Τις διαθέσεις του απέναντι στην δημοσιότητα τις έδειξε από νωρίς: όταν ένας δημοσιογράφος έφτασε στο ξενοδοχείο του Μεξικού όπου έμενε για να του πάρει συνέντευξη, αυτός το έσκασε· στην τελετή απονομής του National Book Award για το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας, το 1974, το βραβείο παρέλαβε ο Ίρβιν Κόρεϊ παριστάνοντας τον Πίντσον – εμφάνιση που άφησε εποχή.

Μέχρι τη δεκαετία του ’80, ακόμα και το γεωγραφικό στίγμα του Πίντσον ήταν άγνωστο. Κι έτσι ξέσπασε μια ακατάσχετη φημολογία· κάποτε ακουγόταν ότι είναι ετερώνυμος του Σάλιντζερ· ότι είναι το συλλογικό ψευδώνυμο μιας ομάδας συγγραφέων· και πολλά ακόμα γαργαλιστικά σενάρια που καταλήγουν, τελικά, να τροφοδοτούν τον μύθο του (καθώς και τις πωλήσεις των λιγοστών βιβλίων του).

Ο Πίντσον μάλλον διασκεδάζει μ’ αυτή την κατάσταση· όπως παρατήρησε κάποτε, σε μια από τις σπάνιες δηλώσεις του, η λέξη «ερημίτης» που γράφεται τόσο συχνά δίπλα στ’ όνομά του δεν είναι παρά η λέξη που χρησιμοποιούν οι δημοσιογράφοι για όσους δεν θέλουν να τους μιλήσουν· ενώ κάποιες «δημόσιες» κινήσεις του τα τελευταία χρόνια –η εμφάνισή του στους Σίμπσονς, όπου η κόμικ εκδοχή του φορούσε χαρτοσακούλα στο κεφάλι· η αφήγησή του στο τρέιλερ του τελευταίου βιβλίου του, Inherent Vice -, δείχνουν μια διάθεση όχι να διαλύσει τη συνωμοσιολογία, αλλά να την εντείνει, περιγελώντας την.

Εξάλλου, αυτά που θέλει να πει ο Πίντσον, αυτά που κρίνει σημαντικά, τα λέει –και με το παραπάνω- γράφοντας. Κι αυτό είναι το σημαντικό. Η φημολογία έχει ενδιαφέρον, αλλά μόνο μέχρι ενός σημείου, ειδικά όταν το έργο την ξεπερνά· το έργο είναι που παγιδεύει τους αναγνώστες στο πιντσονικό σύμπαν. Γι’ αυτό και είναι τουλάχιστον λειψό να αντιμετωπίζεται η απομόνωση του Πίντσον από το δημόσιο πεδίο σαν κυρίαρχο στοιχείο του.

Από το υπερφιλόδοξο ντεμπούτο του, το V., με το οποίο μας συστήθηκε ένας συγγραφέας ήδη συγκροτημένος, με κατακτημένη μέθοδο, μέχρι το πρόσφατο Inherent Vice, ο Πίντσον παραμένει, ακόμη και στις πιο αδύναμες στιγμές του, πιστός στα βασικά του συστατικά: συνωμοσιολογία, παράνοια, ιστορία, ποπ κουλτούρα, ναρκωτικά, σεξ, επιστήμη, άλλοτε απλωμένα σε τερατώδεις καμβάδες, όπως Το Ουράνιο Τόξο και το Μέισον και Ντίξον, άλλοτε περιορισμένα στις πιο ανθρώπινες διαστάσεις της Συλλογής των 49 στο Σφυρί ή του Βάινλαντ (που είναι και τα καταλληλότερα βιβλία για να τον γνωρίσει κανείς). Αυτό, όμως, που δίνει στο έργο του τη μοναδικότητά του είναι ο τρόπος χειρισμού τους, γεμάτος τερτίπια που δύσκολα συγχωρούνται σε άλλους συγγραφείς.

Ο Πίντσον ξεδιπλώνει –σε απολαυστική πρόζα– δεκάδες, ακόμη και εκατοντάδες νήματα (αρκετά δεν οδηγούν πουθενά), εξαφανίζει χαρακτήρες χωρίς εξήγηση, συχνά πυκνά διακόπτει τη δράση για μουσικά διαλείμματα. Τα βιβλία του μοιάζουν οργανωμένα και ανοργάνωτα την ίδια στιγμή· η όποια λογική, η όποια συνοχή είναι εντελώς εσωτερική και υπόγεια· ο αναγνώστης υποβάλλεται σε μια καταιγιστική διαδοχή εικόνων και ιδεών, βιώνει μια αναγνωστική εμπειρία που μοιάζει με εκσπερμάτωση, μια πράξη εκ φύσεως σύντομη, απλωμένη σε εκατοντάδες σελίδες.

Κι ωστόσο, αυτή ακριβώς η γραφή, πληθωρική, εξοντωτική για τους περισσότερους, μαστουρωμένη και εθιστική, συνοψίζει την παράνοια του δυτικού πολιτισμού και τον προοδευτικό θρυμματισμό του τρόπου που λέμε (και αφηγούμαστε) τις ιστορίες μας: είτε μιλώντας για την ανθρώπινη εκμετάλλευση αφηγούμενος, μεταξύ πολλών άλλων, την ιστορία της δουλείας στις ΗΠΑ (Μέισον και Ντίξον), είτε κάνοντας ένα σχόλιο στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, φωτογραφίζοντάς τον σαν ένα παρανοϊκό, διονυσιακό, διαστροφικό πανηγύρι (Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας).

Εργογραφία

  • V. (1963, ελληνική έκδοση: V., μετάφραση Προκόπη Προκοπίδη, εκδόσεις Χατζηνικολή)
  • The Crying of Lot 49 (1966, ελληνική έκδοση: Η Συλλογή των 49 στο Σφυρί, μετάφραση Δημήτρη και Χαράς Δημηρούλη, εκδόσεις Ύψιλον).
  • Gravitys Rainbow (1973, ελληνική έκδοση: Το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας, μετάφραση Γιώργου Κυριαζή, εκδόσεις Χατζηνικολή),
  • Slow Learner (1984, ελληνική έκδοση: Βραδείας Καύσεως, μετάφραση Βίκυς Χατζοπούλου και Προκόπη Προκοπίδη, εκδόσεις Χατζηνικολή)
  • Vineland (1990, ελληνική έκδοση: Βάινλαντ, μετάφραση Ανδρέα Β. Βαχλιώτη, εκδόσεις Χατζηνικολή)
  • Mason & Dixon (1997, ελληνική έκδοση: Μέισον και Ντίξον, μετάφραση Γιώργου Κυριαζή, εκδόσεις Χατζηνικολή)
  • Against the Day (2006, ελληνική έκδοση: Ενάντια στη Μέρα, μετάφραση: Γιώργου Κυριαζή, εκδόσεις Καστανιώτη)
  • Inherent Vice (2009)

Δείτε ακόμα

 

 

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Δρόμος, το Σάββατο, 27 Μαρτίου 2010. Δημοσίευση και στο Acid Art.

Nearly there

Στιγμιότυπα απ’ την καθημερινότητα του τραπεζιού της κουζίνας μου:

Against the Day –η αγγλική έκδοση δώρο φίλου, η ελληνική δώρο άλλου φίλου, μαζί με το V. και την κάρτα της τελευταίας φωτογραφίας– και Infinite Jest· το αναγνωστικό μου ημερολόγιο για το 2010· ένα απίστευτα μικρό (δείχνει ακόμα πιο τοσοδούλι πλάι στ’ άλλα) βιβλίο για γατόφιλους που μου χάρισε η αδελφή μου, μαζί μ’ ένα υπέροχο ζευγάρι σκουλαρίκια απ’ τα χεράκια της· μια φωτογραφία απ’ τη θητεία του πατέρα μου· μερικά σκιτσάκια· κάτω απ’ τα σκιτσάκια, το χειρόγραφο που σιγά-σιγά τελειώνει, κι αν όλα πάνε καλά, αρχές Φλεβάρη ξεκινάω να το δουλεύω στον υπολογιστή – γι’ αυτό και Nearly there ο τίτλος του ποστ· κι ο τελευταίος καφές της μέρας.

Και ένα συντομότατο διήγημα από τη συλλογή Brief Interviews with Hideous Men του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας:

A Radically Condensed History of Postindustrial Life

When they were introduced, he made a witticism, hoping to be liked. She laughed extremely hard, hoping to be liked. Then each drove home alone, staring straight ahead, with the very same twist to their faces.

The man who’d introduced them didn’t much like either of them, though he acted as if he did, anxious as he was to preserve good relations at all times. One never knew, after all, now did one now did one now did one.

Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, Brief Interviews with Hideous Men

Books behind a book

Υποψιάζομαι ότι πίσω από το βιβλιαράκι μου με τον ένα ή τον άλλο τρόπο κρύβεται ό,τι είχα διαβάσει μέχρι να το γράψω, όμως υπάρχουν και μερικά βιβλία στα οποία χρωστάω κάτι παραπάνω:

Το Πλήθος (Α & Β), του Αντρέα Φραγκιά· το Σάββατο Βράδυ στην Άκρη της Πόλης, της Σώτης Τριανταφύλλου· τα The New York Trilogy, Moon Palace, The Book of Illusions και Oracle Night του Πολ Όστερ· και φυσικά το Gravity’s Rainbow του Τόμας Πίνσον, βιβλίο που κατάφερα να διαβάσω ολόκληρο μόνο αφότου τελείωσα το REWIND, κάποια αποσπάσματά του όμως είχαν ήδη καρφωθεί στο μυαλό μου (ένα από αυτά θυμάται ο Πέτρος στη σελίδα 87 του βιβλίου μου).
books&sketches2 (6)books&sketches2 (4)